Tarihi Bir Sömürü Aracı: Vergiler ve İslam İktisadının Adil Düzeni

İnsanlık tarihi, yönetimlerin ve güç odaklarının sınır tanımayan harcama listeleri doğrultusunda icat ettikleri akılalmaz vergi uygulamalarıyla doludur. Orta Çağ’ın sonlarına doğru derebeylerinin bölge halkı üzerinde kurduğu insafsız mali düzen, insanları kendi topraklarında birer mülksüz işçiye dönüştürmüş ve adeta köleleştirmiştir. Tarihin sayfalarını araladığımızda Fransa ve Büyük Britanya tarihinde uzun yıllar uygulanan “Pencere Vergisi”, bu trajedinin en somut örneklerinden biridir. İngiliz Kralı III. William, 17. yüzyılın sonunda sarayın ve ihtişamlı baloların getirdiği bütçe açığını kapatmak için halkın pencerelerini sayıyordu. Altıdan fazla penceresi olan evleri hedef alarak getirilen bu düzenleme, zamanla insanların güneş ışığından ve temiz havadan mahrum kalma, hatta ölme pahasına pencerelerini tuğlalarla kapatmasına neden olmuştur. Bu tür keyfi ve adaletsiz uygulamalar, monarşi yönetimlerinin tarih sayfalarında bıraktığı derin izlerden sadece birkaçıdır. Ancak krallıklar geride kalırken vergi; kralların şahsi hazinesi için toplanan bir harç olmaktan çıkıp sermaye sahiplerinin halkın üzerindeki baskısını kurumsallaştıran küresel bir sisteme evrilmiştir.

Coğrafi Keşifler ile temelleri atılan ve Sanayi Devrimi ile kurumsallaşan kapitalizm, Soğuk Savaş sürecinin ardından (1989-1991) komünizmi geride bırakmış ve günümüzde kendi iktisat sistemiyle dünya ekonomisini tek başına yönetmeye başlamıştır. Dünya ekonomisine yön veren kapitalizmin iktisadi sistemi, yeryüzündeki zenginlikleri insanlığın ortak refahı için kullanmak yerine, parayı belirli bir zümrenin elinde dolaşan bir tahakküm aracına dönüştürmüştür. Çünkü kapitalist iktisadın esasını teşkil eden “kaynaklar kıt, ihtiyaçlar sınırsızdır” anlayışı, küresel ölçekte yaşanan açlık, yoksulluk ve servet adaletsizliğinin asıl kaynağıdır. Nitekim güncel uluslararası raporların da teyit ettiği üzere nüfusun en zengin %1’lik kesiminin toplam servetin neredeyse yarısına hükmettiği, buna karşılık toplumun yarısını oluşturan geniş kitlelerin kırıntılarla yetinmek zorunda kaldığı görülmektedir. Oysa İslam, malın sadece zenginler arasında dönen bir güç haline gelmesini Haşr Suresi 7. ayetinde kesin bir dille yasaklamıştır: ***“…Tâ ki o mallar, içinizden sadece zenginler arasında dolanıp duran bir servet ve tahakküm aracı haline gelmesin…”

Kapitalizm de bu devasa uçurumun ve mülkiyet çarpıklığının en büyük tetikleyicisi ise modern vergi sistemidir. Şöyle ki; kapitalist devletler büyük holdingleri, finans çevrelerini ve sermaye sahiplerini muafiyetler, teşvikler ve vergi aflarıyla ödüllendirirken; bütçe açıklarının ve ekonomik krizlerin faturasını kemer sıkma politikalarıyla halkın sırtına yüklemektedir. Bu durumun küresel çaptaki tezahürleri bir yana, kendi coğrafyamıza bakıldığında da tablonun değişmediği açıkça görülmektedir. Nitekim Türkiye’de zenginlerin bankadaki parasını kur riskine karşı koruyan Kur Korumalı Mevduat (KKM) sistemi ve elitlerin milyon dolarlarını daha da katlamak için girdikleri yasa dışı fon krizleri, paranın sadece belirli bir zümrenin elinde döndüğünün kanıtıdır. Bu sistemlerin patlattığı yüz milyarlarca liralık devasa zararlar; holdinglerden değil; ekmeğe, süte ve akaryakıta yapılan fahiş zamlarla ve artan dolaylı vergilerle doğrudan halkın cebinden ve alın terinden karşılanmıştır. Yine geçtiğimiz hafta Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek’in yeni dijital denetim sistemlerini tanıtırken söylediği "Vergilendirilmemiş bir alan ve hizmet kolu bırakmama gayesiyle çalışmalarımızı yürütüyoruz" sözü de bu sistemin ulaştığı boyutu gözler önüne sermektedir.

Dün Kral III. William bütçe açığını kapatmak için evlerin pencerelerini sayarken, bugün kapitalizm dijital ağlar üzerinden vatandaşın en küçük ekonomik faaliyeti dahi kıskaca alınmaktadır. Zaman ve nizamlar değişse de, imtiyazlı zümreyi koruyan ve yükü halkın sırtına yıkan vergi zihniyeti hiç değişmemiştir.

İslam iktisat nizamı; sermayeyi bir avuç zenginin elinde biriktiren ve halkı düşük hayat standartlarına mahkûm eden kapitalist nizamın aksine, bireyin onurunu ve temel ihtiyaçlarını merkeze alır. Kapitalizmde "kaynakların kıtlığı" bahanesiyle insanın en temel hakları değersizleştirilirken; İslam Devleti'nde devlet, herkese birer fert olarak bakar ve fertlerin ihtiyaçlarını karşılamayı aslî bir görev bilir. İslam iktisadında mülkiyetin mutlak sahibi Allah’tır ve insan ancak bir "emanetçi" konumundadır. Bu anlayış, servetin toplum içinde adil bir şekilde devretmesini zorunlu kılar.

İslam bu adaleti sağlamak için sömürüye dayalı faiz sistemini kökten yasaklarken finansal dengesizliği giderecek Zekat ve İnfak gibi muazzam müesseseleri kurumsallaştırmıştır. Zekat, yoksula bir lütuf veya sadaka olarak değil; zenginin malında yoksulun hakkı olan asli bir pay olarak tanımlanmıştır. İslam devletinde dar ve orta gelirli kesim vergilerle ezilmez; aksine devlet, bütçesini ve vergileri yalnızca zenginlerin biriken servetlerinden (nisap miktarı aşan varlıklardan) toplar. Çalışan kesimin temel geçim kaynaklarından haksız ve dolaylı vergiler kesilmez. İslam, toplumu bir mali kaynak veya köle olarak değil, hak ettiği refah düzeyi sağlanması gereken onurlu fertler olarak görür. Dolayısıyla bugün kapitalizmde olduğu gibi zengin ile fakir arasında kapatılamaz uçurumlar oluşmaz; adil bölüşüm ve miras hukuku gibi mekanizmalar sayesinde bu makas doğal ve kabul edilebilir bir dengede tutulur, keyfi ve haksız hiçbir vergiye geçit verilmez.

Özelde Müslümanları, genelde ise tüm insanlığı kapitalizmin sinsi köleliğinden ve sömürgeci sistemlerin sınır tanımayan zulmünden kurtaracak yegane çözüm; insanı merkeze alan ve adaleti tesis eden İslam iktisat sisteminin uygulayıcısı olan Raşid Hilâfet Devletidir. Rabbimizin buyurduğu gibi: “İşte çalışanlar, böylesi bir kurtuluş ve zafer için çalışsınlar!” [Saffât, 61]