BİLGİ NOTU: PARADİGMA NEDİR?

Paradigma; insanın dünyayı, hayatı, olayları ve hakikati anlamlandırırken esas aldığı düşünce sistemi, bakış açısı ve temel kabuller bütünüdür. Bir başka ifadeyle paradigma, kişinin neyi doğru neyi yanlış, neyi faydalı neyi zararlı, neyi meşru neyi gayrimeşru kabul edeceğini belirleyen zihinsel çerçevedir. Her toplumun, her medeniyetin ve her ideolojinin kendine özgü bir paradigması vardır. Bu paradigma; eğitimden siyasete, ekonomiden hukuka kadar hayatın her alanını şekillendirir.

Cumhurbaşkanı Erdoğan'ın DEİK 39. Genel Kurulu ve çeşitli ekonomi zirvelerinde dile getirdiği "üretim ve ihracat odaklı büyüme", "yüksek teknoloji", "cari fazla", "dış ticaret hacminin artırılması" ve "küresel ekonomik entegrasyon" vurguları da belirli bir ekonomik paradigmanın ürünüdür. Bu yaklaşım, ekonomik kalkınmanın daha fazla üretmek, daha fazla ihraç etmek ve küresel piyasalarda daha güçlü yer edinmekle sağlanacağını kabul etmektedir. Bu anlayışa göre refahın kaynağı; yatırım, sermaye, sanayi üretimi ve uluslararası ticaret ağlarının geliştirilmesidir.

Ancak İslam, ekonomik meseleleri yalnızca üretim ve büyüme rakamları üzerinden değerlendiren bir paradigma sunmaz. İslam'ın ekonomi anlayışının merkezinde insanın ihtiyaçlarının adil şekilde karşılanması, servetin belirli eller arasında dolaşan bir güç haline gelmemesi ve ekonomik faaliyetlerin Allah'ın hükümlerine uygun olarak yürütülmesi bulunmaktadır. Bu nedenle İslam'da ekonomik başarı yalnızca ihracat rakamlarının artması veya büyüme oranlarının yükselmesiyle ölçülmez. Bugün birçok ülke yüksek üretim kapasitesine ve büyük ihracat hacimlerine sahip olmasına rağmen gelir dağılımındaki adaletsizlik, faiz sisteminin yol açtığı sömürü, yoksulluk ve ekonomik krizler devam etmektedir. Bu durum, ekonomik büyümenin tek başına toplumsal huzur ve adaleti garanti etmediğini göstermektedir.

İslam'ın paradigması ise ekonomik hayatı vahyin belirlediği ölçüler üzerine inşa eder. Faizin yasaklanması, kamuya ait kaynakların ümmetin menfaati doğrultusunda kullanılması, temel ihtiyaçların güvence altına alınması ve servetin toplum içinde dengeli dolaşımının sağlanması bu anlayışın temel unsurlarıdır. İslam'a göre ekonomik sistemin amacı yalnızca devletin veya şirketlerin zenginleşmesi değil, toplumun tamamında adaletin tesis edilmesidir.

Bu nedenle Müslümanlar ekonomik meseleleri değerlendirirken yalnızca üretim, ihracat ve büyüme hedefleriyle sınırlı bir bakış açısını değil; Allah'ın hükümlerini merkeze alan İslami paradigmayı esas almalıdır. Gerçek refah ve kalıcı kalkınma, insan ürünü ekonomik modellerde değil, hayatın her alanında olduğu gibi ekonomide de İslam'ın adil hükümlerinin uygulanmasıyla mümkün olacaktır.