
Trump-Şi-Putin Üçlüsünün “Barış Deklarasyonu”nda Ne Var?
ABD Başkanı Donald Trump, Çin Devlet Başkanı Şi Cinping ve Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin, Çin'İN Şenzen kentinde düzenlenen Asya-Pasifik Ekonomik İşbirliği (APEC) Zirvesi kapsamında yaptıkları üçlü zirvenin ardından ortak bir bildiri yayımladılar.
Zirvenin ardından paylaşılan ortak “barış deklarasyonu”nda BM reformu, yakıt tedariki ve nükleer riskler konusunda iş birliği taahhüdü içeren konular yer alırken Ukrayna ve İran’daki savaş, Tayvan’daki kritik durum gibi konularda ilerleme sağlanamadığı görülüyor.
Dünyanın üç büyük süper gücünün liderlerini bir araya getiren tarihi zirve, güçlü ve sembolik görüntülere sahne olmasına rağmen somut bir diplomatik ilerleme sağlanamadı. Liderlerin iddialı açıklamalarına karşın toplantı, ortak bir basın açıklaması yapılmadan sona erdi ve Trump zirvenin ardından doğrudan havalimanına hareket etti.
Ardından Çin ve Rus yetkililer, "üçlü barış deklarasyonu" adı verilen ortak bir açıklama yayımladı. Şi, Putin ve Trump, açıklamada stratejik istikrarı ve uluslararası güvenliği koruma konusundaki kararlılıklarını ifade ettiler.
Açıklamaya göre Çin, Rusya ve ABD; BM reformu, petrol ürünlerinin üretim ve tedarikinin artırılması, nükleer risklerin azaltılması için diyalog yürütülmesi ve "devlet yetkililerinin dokunulmazlığına saygı gösterilmesi ile Uluslararası Ceza Mahkemesi (UCM) ve benzeri kurumların yetki alanlarını kötüye kullanmasına karşı çıkılması" konularında uzlaştı.
UCM’nin işgalci ‘İsrail’e yönelik aldığı soykırım kararları Trump’ın rahatsız olduğu bir konuydu ve zirve sonrası ortak bildiride yer aldı.
İkinci Dünya Savaşı’nın galiplerinin buluştuğu ve Avrupa’nın geleceği ile ilgili kararların alındığı Yalta Zirvesi’nin ikinci versiyonu olarak tasvir edilen “Üçlü Zirve” de en çok öne çıkan maddeler BM ve UCM’de reform konularıydı. BM’nin üç daimi üyesinin gerçekleştirdiği zirveye Avrupa’da yoğun eleştiriler geliyor.
Zirve bildirisinde, "Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi'nin daimi üyeleri Çin, Rusya ve ABD, BM'nin küresel sınavlarda daha etkin bir şekilde tepki verebilmesi ve uluslararası barış ve güvenlik şeklindeki temel misyonuyla uyumlu hale gelebilmesi için reform yapılması taahhüdünde bulundular" denildi.
Deklarasyonda Ukrayna, İran, Kuzey Kore veya diğer uluslararası sorunlara ilişkin herhangi bir açık ifade yer almadı.
Metinde üçlü "nükleer bir savaşın kazanılamayacağını ve asla yaşanmaması gerektiğini" yeniden ifade etti ve "üç ülkenin nükleer risklerin azaltılması ve nükleer silahların yayılmasının önlenmesi üzerine diyalog yürüteceğini taahhüt etti.
Trump, zirve öncesinde Putin ve Şi ile gerçekleştirdiği ikili görüşmelerde, nükleer silah stoklarının azaltılması, Rusya'nın Ukrayna'daki savaşı ve "dünyada gerçekten gündemde olan tüm sorunlar" hakkında konuşmak istediğini açıklamıştı.
Ukrayna savaşı nedeniyle izole edilen Putin’in zirveye katılımını ülke açısından önemli bir meşruiyet kazanımı olarak görülüyor.
Putin: Son Derece Faydalıydı”
Zirvenin ardından Putin, açıklamalarda bulundu:
“Zirve, diplomasi tarihinin önemli bir bölümüydü. Görüşmeler tamamen açık bir atmosferde gerçekleşti. Bu da birbirimizi daha iyi anlamamıza olanak sağladı. Genel olarak son derece faydalıydı"
Putin ayrıca kendisiyle Trump'ın görüşleri ve "medeniyet değerleri" konusunda "belirli ölçüde yakınlık" taşıdığını da ekledi.
Rusya'nın Ukrayna'da sürdürdüğü geniş çaplı savaş için Putin, Kiev yönetimi ve Avrupa'nın savaşın sona erdirilmesi için henüz uzlaşmaya hazır olmadığını ifade ederek savaşın uzamasında Avrupa’yı sorumlu tuttu.
Putin, görüşmeler öncesinde yaptığı açıklamada, "Rusya, ABD ve Çin'i yalnızca İkinci Dünya Savaşı'nı kazanan ülkeler olmaları değil, uluslararası barışın korunmasına yönelik sorumlulukları da bir araya getiriyor" ifadesi ile yeni atılacak adımlar da Avrupa’nın dışlanarak ortak karar vereceklerini işaret etmiş oldu.
Şi: “Olumlu ve Yapıcı”
Çin devlet medyasında yer alan habere göre, Çin Devlet Başkanı Şi Cinping ise zirveyi "olumlu, yapıcı ve verimli" olarak sıfatlandırdı.
Şi, büyük güçlerin tüm ülkelerin meşru güvenlik kaygılarını ciddiye alması gerektiği konusunda uzlaştıklarını belirterek, "Diyalog sürdüğü sürece kapılar açık kalır, barış için umut vardır" ifadesi ile Putin’e benzer bir tavır takındı.
Şi'nin, "Bugünkü üçlü toplantıda ekilen tohumlar mutlaka kök salacak, filizlenecek, çiçek açacak ve meyve verecek" ifadesi ile Üçlü’nün gelecekteki adımlarına işaret ettiği düşünülüyor.
Trump: “Büyük Sorumluluk Bizde”
Zirve öncesinde düzenlenen ortak açıklamalarda Trump, üç küresel gücün "tarih yazdığını" belirterek, "tüm gezegeni etkileyen sorunları çözme konusunda büyük sorumluluklar" taşıdıklarını söyleyerek tıpkı diğer liderler gibi Üçlü’nün alacağı kararlarla dünya düzenin şekilleneceğine dair imalarda bulundu.
Şi Cinping de Trump'ın zirvenin "çığır açıcı bir öneme sahip olduğu" yönündeki değerlendirmesine destek verdi. Şi, "Büyük güçler uyum içinde yaşadığında dünya barış içinde olur" diyerek üç ülkeye "Soğuk Savaş zihniyetini terk etme, ekonomik ayrışmaya ve tedarik zincirlerinin koparılmasına yönelik girişimlerden kaçınma" çağrısında bulundu.
Şi, daha önce yaptığı açıklamada, "Üç ülke küresel sorunlarla mücadele etmek için birlikte çalışmalı. Büyük ülkeler birbirlerine saygı göstermeli ve barış içinde bir arada yaşamalı" dedi. Üç ülkenin "küresel enerji tedarik zincirinin istikrarını korumak için koordinasyonu güçlendirebileceğini" belirten Şi, "Zorluklar, gerçek sorumluluğu ortaya çıkarır" açıklamasında bulundu.
“Nükleer Silahlar İnsanlığın Üzerinde Sallanan Demokles’in Kılıcı Gibi”
Zirvenin başlamasından hemen önce Çin devlet haber ajansı, Şi'nin nükleer silahlara ilişkin açıklamasını yayımladı. Şi, "Nükleer silahlar kapsamlı biçimde yasaklanmalı ve tamamen ortadan kaldırılmalı, nükleer silahlardan arındırılmış bir dünya inşa edilmeli" çıkışında bulundu.
Şi, açıklamasında nükleer silahları "insanlığın üzerinde sallanan Demokles'in kılıcı" olarak nitelendirerek, "Nükleer bir savaş kazanılamaz ve asla yapılmamalıdır" dedi.
Trump ise zirvenin açılışında yaptığı konuşmada, "Üç ülke, nükleer silahları ve dünyanın diğer bölgelerindeki nükleer silahların yayılması tehdidiyle mücadeleyi ele almak açısından benzersiz bir konumda" diyerek paralel bir açıklama yaptı.
Trump, "Geçmişte liderler, çoğu zaman görüş ayrılığı yaşadıkları diğer liderlerle konuşmaktan kaçındı" diyerek eleştiride bulundu.
Üç ülke dünyanın en çok nükleer silahına sahip ve buna sahip olmanın çok kötü bir şey olduğunu söyleyerek çelişkilerle dolu bir duruş sergilerken bu açıklamaların daha çok kendilerinden başka ülkelerin nükleer güç olmasına karşı olduklarına işaret ettiği yönünde yorumlanıyor.










