İran’da Askeri ve Siyasi Kanat Arasında NPT Krizi

İran, Nükleer Silahların Yayılmasının Önlenmesi Antlaşması'na (NPT) bağlı kalmaya devam ettiğini resmi dille açıklarken, işgalci ‘İsrail’ ve ABD’nin elinde bulunan nükleer silahlar nedeniyle özellikle askeri çevreler nükleer silah geliştirilmesini ve antlaşmadan çekilmeyi sert bir şekilde savunuyor.

ABD ve ‘İsrail'in İran'ın nükleer tesislerine yönelik saldırılarının ardından, Tahran'da "mevcut nükleer politikanın değiştirilmesi" yönündeki baskılar arttı. Özellikle bağımsızlık yolunu savunan askeri kanat ve muhafazakâr çevreler, İran'ın güvenliğini sağlamak için nükleer caydırıcılık kapasitesine sahip olması gerektiğinin altını çiziyor.

Buna karşın İran Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü İsmail Bekai, ülkesinin NPT yükümlülüklerini askıya almadığını vurguladı. Ancak İran, ABD ve ‘İsrail'in saldırıları nedeniyle Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı (IAEA) ile iş birliğini sınırlandırdığını ve olağan denetim koşullarının artık geçerli olmadığını belirtiyor.

IAEA'nın yalnızca Buşehr Nükleer Santrali'ne erişimi bulunuyor. Natanz, Fordo ve İsfahan gibi kritik tesislere ise uluslararası denetçilerin erişimi hâlâ mümkün değil.

Uzmanlara göre İran bir yandan NPT içinde kalırken diğer yandan önemli nükleer tesislerini denetim dışında tutarak elindeki pazarlık kozlarını korumayı sürdürüyor. Bu duruş Tahran'ın "bir ayağını NPT'nin içinde, diğer ayağını ise çıkış kapısında tuttuğu” şeklinde yorumlanıyor.

İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi, Cumhurbaşkanı Pezeşkiyan ve Meclis Başkanı Kalibaf gibi isimler NPT’de kalınmasını savunurken, askeri kanatta ise İran Ulusal Güvenlik Yüksek Konseyi Genel Sekreteri Muhsin Rızai ve İran Devrim Muhafızları Ordusu Sözcüsü Hüseyin Muhibbi ise tam tersini savunuyor.

Askeri kanat tam bağımsızlık yolunu, siyasi kanat Washington'ın belirlediği siyasi eksende bir uydu devlet olarak kalmayı ve statükoyu korumayı savunuyor.