Mekke Anlaşması TBMM’ye Sunuldu
Türkiye, Suudi Arabistan ve Pakistan arasında imzalanan 16 maddelik Mekke Ortak Savunma Anlaşması, TBMM Başkanlığına sunuldu. Anlaşma, üç ülkeyi “Çekirdek Taraflar” olarak tanımlıyor ve taraflardan birine yapılacak saldırıyı tümüne yapılmış sayarak müşterek savunma yükümlülüğü getiriyor.
Öne Çıkan Maddeler Neler?
Madde 2 – Ortak Savunma: NATO’nun 5. Maddesinin benzeri olan ikinci maddede, taraflardan herhangi birine yönelik dış kaynaklı silahlı saldırı, tüm taraflara yapılmış kabul edilecek. BM Şartı’nın 51. maddesi uyarınca meşru müdafaa hakkı çerçevesinde, saldırıya uğrayan ülkeye derhal askeri ve lojistik destek sağlanacak.
Anlaşmanın maddelerinde sömürgeci Batı’nın kurduğu uluslararası statükoya bağlılığın altının çizildiği dikkat çekiyor.
Savunma Sanayii İşbirliği: Taraflar, ortak üretim, ileri teknoloji Ar-Ge projeleri ve inovasyon çalışmaları yürütecek. Uzman personel yetiştirilmesi ve kapsamlı lojistik destek mekanizması kurulması öngörülüyor.
Stratejik Komite: Dışişleri ve Savunma Bakanları ile Genelkurmay Başkanlarından oluşacak Stratejik Siyasi ve Savunma Komitesi, yılda en az iki kez toplanacak. Daimi sekretarya Suudi Arabistan’da kurulacak; ilk Genel Sekreter Pakistan vatandaşı olacak.
İstihbarat Paylaşımı: “Terörle mücadele” kapsamında güvenli kanallar üzerinden istihbarat paylaşımı yapılacak. Gizlilik dereceli belgeler yalnızca “bilmesi gereken” prensibiyle erişime açılacak.
Lojistik Destek: Barışta, savaşta ve olağanüstü hallerde mühimmat, silah, yakıt ve yedek parça tedariki sağlanacak.
Süre ve Çekilme: Anlaşma süresiz yürürlükte kalacak. Taraflar ilk 10 yıl boyunca anlaşmadan ayrılamayacak; sonrasında 3 ay önceden bildirimle çekilme hakkı kullanılabilecek.
Anlaşmanın Genel Çerçevesi
ABD ile İran arasında süren savaş esnasında ABD’nin üslerini muhafaza ettiği gerekçesiyle Tahran ve vekil gücü Yemen’deki Husiler tarafından hedef alınmasının sürdüğü bir atmosferde alelacele kurulan Mekke İttifakı’nın maddeleri daha yeni açıklanıyor. ABD’nin koruma taahhüdünde olduğu halde Pakistan ve Türkiye’nin ortaklığında kurulan ittifaka ihale edilen Suudi Arabistan’ı koruma görevinin genel çerçevesinde tarafların egemenlik ve toprak bütünlüğünü koruma taahhüdü dikkat çekiyor.
Uluslararası güvenlik konularında düzenli istişareler yapılacak; terörizmin tüm çeşitleriyle mücadelede ortak operasyonel çabalar artırılacak. Ayrıca, ortak tatbikatlar ve personel değişimiyle silahlı kuvvetlerin birlikte çalışabilirliği güçlendirilecek.
Anlaşma, tarafların mevcut uluslararası yükümlülüklerine halel getirmeyecek şekilde tasarlandı. Olası anlaşmazlıkların ise istişare ve görüşmeler yoluyla dostane biçimde çözülmesi öngörülüyor.
Mekke Anlaşması, üç ülke arasında ortak savunma, savunma sanayii işbirliği ve istihbarat paylaşımı temelinde yeni bir güvenlik mimarisi oluşturuyor. Özellikle “birine yapılan saldırı hepsine yapılmış sayılacak” hükmü, anlaşmanın en kritik unsuru olarak öne çıkıyor. TBMM’de önce Dışişleri Komisyonu’nda görüşülecek olan metin, ardından Genel Kurul gündemine taşınacak.
Bu anlaşma, Türkiye’nin bölgesel güvenlik mimarisinde Suudi Arabistan ve Pakistan ile kurduğu stratejik ittifakın kurumsal zemine oturtulması açısından tarihi bir adım olarak nitelendiriliyor.
İttifaka, Trump liderliğindeki Washington’ın tam destek vermesi dikkat çekiyor. Trump, özellikle Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan ve Pakistan Başbakanı Şahbaz Şerif ile gölge lider olarak nitelenen Pakistan Genelkurmay Başkanı Asım Münir’e icraatları nedeniyle her fırsatta övgüler diziyor.
Anlaşmadaki 16 maddenin tam metni şöyle;
Madde 1: "Taraflar" birbirlerinin bağımsızlığının, egemenliğinin, toprak bütünlüğünün ve uluslararası alanda tanınan hudutlarının ihlal edilemezliğinin sağlanması ve korunmasını teminen işbirliği yaparlar. "Taraflardan" herhangi birinin toprak bütünlüğünün, egemenliğinin ve uluslararası alanda tanınan sınırlarının tehdit edilmesi veya tehlikeye düşmesi durumunda, "Taraflar" bu tehdit(ler) veya tehlike(ler)i bertaraf etmek maksadıyla gerekli tüm yöntemleri kullanırlar.
Madde 2: "Taraflardan" herhangi birine yönelik dış kaynaklı bir silahlı saldırı, tüm "Taraflara" yönelik bir saldırı olarak kabul edilir. "Taraflardan" birinin başka bir ülke veya ülke grubu tarafından silahlı saldırıya veya askeri saldırganlığa uğraması halinde, "Taraflar" saldırıya uğrayan "Tarafa" birbirlerine sağlayabilecekleri karşılıklı yardım imkanlarının tamamını kullanarak derhal yardım edecektir. Bu amaçla "Taraflar", Birleşmiş Milletler Şartı'nın 51'inci Maddesinin tanıdığı meşru müdafaa hakkının kullanılmasını teminen, ihtiyaç duyulan yardımın objektif değerlendirmesini müteakip sağlanacak desteğin kapsam ve niteliğine karar vererek; askeri imkân ve kabiliyetler de dahil olmak üzere mevcut imkanları çerçevesinde iş birliği yaparlar.
Madde 3: "Taraflar", işbu Anlaşma'nın 2'nci Maddesi gereğince savunma, savunma sanayii ve güvenlik alanlarında yakın işbirliği yapar; Silahlı Kuvvetleri arasındaki ilişkileri geliştirir ve savunma alanındaki işbirliğini güçlendirmeye yönelik mutabık kalınan faaliyetleri uygular.
Madde 4: "Taraflar" uluslararası güvenlik konularında düzenli olarak istişarelerde bulunurlar. "Taraflar" hayati çıkarlarını ve ulusal güvenliklerini korumak ve milli güvenliklerine karşı tehdit ve tehlikeleri bertaraf etmek maksadıyla ortak değerlendirmeler temelinde bireysel ve müşterek tedbirler geliştirmek üzere sürekli ve etkili bir şekilde birbirlerine yardım eder ve işbirliği yaparlar.
Madde 5: "Taraflar", bölgesel ve uluslararası istikrar ve güvenliği olumsuz etkileyen terörizmin tüm çeşit ve tezahürleriyle mücadelede operasyonel seviye de dahil olmak üzere mevcut işbirliğini ve müşterek çabaları güçlendirirler.
Madde 6: Savaşta ve barışta "Taraflar", savunma yeteneklerini geliştirmek maksadıyla, savunma kurumları arasında karşılıklı personel değişimi, ortak eğitim programları ve tatbikatlar ile "Tarafların" Silahlı Kuvvetlerinin birlikte çalışabilirliğinin artırılmasına yönelik, konuşlanma ve faaliyetleri teşvik ederler.
Madde 7: Savunma yeteneklerini güçlendirmek maksadıyla "Taraflar" karşılıklı mutabakat temelinde aşağıdaki alanlarda savunma sanayii kurumları arasında teknoloji paylaşımını, ortak teknoloji geliştirilmesini, ortak üretimi ve savunma sanayii kuruluşları arasındaki işbirliğini desteklerler:
a) Savunma alanında ortak üretimin teşvik edilmesi, b) Uzmanlık gerektiren teknolojilerde ortak Ar-Ge projeleri ile savunma inovasyonunun hayata geçirilmesi, c) "Tarafların" topraklarında, herhangi bir "Tarafın" uzmanları vasıtasıyla insan kaynağının yetiştirilmesi ve askeri sanayinin desteklenmesi, d) Savunma sanayii ile savunma Ar-Ge ve inovasyonu alanlarında uzmanlık ve edinilen derslerin paylaşılması, e) "Tarafların" karşılıklı mutabakata varacağı diğer işbirliği alanları.
Madde 8: "Çekirdek Taraflar", ortak savunmaya stratejik yön vermek, "Taraflar" arasındaki savunma ve güvenlik işbirliğini geliştirmek ve işbu Anlaşmanın uygulanması sırasında ortaya çıkabilecek engelleri ele almak maksadıyla, "Tarafların" Dışişleri Bakanları, Savunma Bakanları ile Genelkurmay Başkanlarından oluşan "Stratejik Siyasi ve Savunma Komitesi"ni kurar. Komite "Taraflar" arasında dönüşümlü evsahipliğiyle yılda iki defa toplanır. "Tarafların" Liderleri, gerekli görüldüğü takdirde, yılda bir kez toplanabilir. "Stratejik Siyasi ve Savunma Komitesi", gerekli gördüğü takdirde, alt komiteler kurabilir. İşbu Anlaşmada öngörülen işbirliği alanlarının uygulanmasına yönelik işbirliği alanlarının uygulanması maksadıyla, gerektiğinde "Taraflar" arasında anlaşmalar veya protokoller müzakere edilir. "Stratejik Siyasi ve Savunma Komitesi", "Çekirdek Tarafların" oydaşmasıyla, bu Anlaşmaya diğer "Tarafların" katılımına ilişkin usul ve esasları belirlemeye ve onaylamaya yetkilidir. "Stratejik Siyasi ve Savunma Komitesi"ne hizmet vermek üzere, merkezi Suudi Arabistan Krallığı'nda bulunan bir Sekretarya ihdas edilir. Sekretarya, Suudi Arabistan Krallığı ile bir merkez anlaşması akdeder. Sekretaryanın işleyişi, teşkilat yapısı ve kuruluşuna ilişkin usul ve esaslar, "Çekirdek Tarafların" oydaşmasıyla bilahare kararlaştırılır. Sekretaryaya, "Çekirdek Taraflar" arasında dönüşümlü olarak üç yıllık bir süre için görevlendirilen bir Genel Sekreter başkanlık eder. İlk Genel Sekreter Pakistan İslam Cumhuriyeti vatandaşı olacaktır. Bu maddenin hükümleri, "Taraflar" arasında mevcut askeri işbirliği komitelerinin çalışmalarına halel getirmez.
Madde 9: İstihbarat alanındaki işbirliğini derinleştirmek ve bu doğrultuda gerekli eşgüdümü sağlamak amacıyla "Taraflar", bilgi güvenliği verilerin korunması ve gizliliğe riayet ederek, karşılıklı mutabakata varılan güvenli kanallar üzerinden istihbarat paylaşımında bulunacaktır.
Madde 10: "Taraflar", lojistik destek hizmetlerinin mevcudiyeti ve uyumluluğuna bağlı olarak, barışta, savaşta ve diğer olağanüstü durumlarda, silah mühimmat, yakıt, yedek parça ve diğer teçhizat dahil olmak üzere birbirlerine lojistik destek sağlar.
Madde 11: Uluslararası hukuk ve "Tarafların" ilgili iç hukukları saklı kalmak kaydıyla, "Taraflar", bu Anlaşmanın hükümlerinin uygulanmasında işbu Anlaşmayı hukuki dayanak olarak kabul edecek ve ihtiyaç halinde ilave yasal düzenlemeler önerecektir.
Madde 12: İşbu Anlaşma, "Tarafların" daha önce akdetmiş oldukları uluslararası anlaşmalardan doğan hak ve yükümlülüklerine halel getirmez.
Madde 13: "Taraflar", işbu Anlaşma kapsamında elde edecekleri gizlilik dereceli bilgi ve belgelerin mahremiyetine riayet ederler ve milli mevzuatlara saygı gösterirler. Gizlilik dereceli bilgi ve belgeler, "Taraflar" dışındaki bir devlet, şirket ya da kişiyle paylaşılmaz. Gizlilik dereceli bilgi ve belgelere erişimin "bilmesi gereken" prensibiyle ve sadece uygun seviyede güvenlik yetkisine sahip kişilere sağlanması temin edilir.
Madde 14: İşbu Anlaşmanın yorumundan veya uygulanmasından doğacak herhangi bir anlaşmazlık, "Taraflar" arasında istişareler ve görüşmeler vasıtasıyla dostane bir şekilde çözülür.
Madde 15: İşbu Anlaşma "çekirdek Taraflar" arasında istişareler ve oybirliğiyle tadil edilebilir.
Madde 16: İşbu Anlaşma, her bir "Tarafın" tabi olduğu usuller uyarınca onaylanacak ve son onay belgesinin "Stratejik Siyasi ve Savunma Komitesi" Sekretaryasına tevdi edildiği tarihte yürürlüğe girecektir.
