Usulsüz Petrol Ticaretinden Türkiye'ye 1,5 Milyar Dolarlık Ceza

Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanı Alparslan Bayraktar, uluslararası tahkim mahkemesinin Türkiye aleyhine verdiği 1,5 milyar dolarlık tazminat cezasına ilişkin davanın henüz nihayete ermediğini açıkladı. Washington'da devam eden süreçte karşılıklı alacakların ve faizlerin hesaplanacağını belirten Bayraktar, mevcut boru hattı anlaşmasının yenilenmeyeceğini, yerine daha kapsamlı yeni bir anlaşma hedeflediklerini duyurdu.

"Kimin Alacaklı Olduğu Henüz Netleşmedi"

Ankara'da gerçekleştirilen Kabine Toplantısı öncesinde gazetecilerin sorularını yanıtlayan Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanı Alparslan Bayraktar, 2014-2018 dönemini kapsayan Irak-Türkiye Ham Petrol Boru Hattı tahkim kararına ve Washington'da süren tenfiz davasına değindi.

Uluslararası tahkim mahkemesinin 2023 yılında Türkiye aleyhine hükmettiği 1,5 milyar dolarlık tazminat cezası hakkında konuşan Bayraktar, şu ifadeleri kullandı:

"Washington'da devam eden tenfiz davasında faizler ve karşılıklı alacaklar hesaplanacak. Bizim de geçmişten gelen alacaklarımız var. Ona göre kim alacaklı bakacağız. Daha henüz o karar oluşmadı."

50 Yıllık Anlaşma Yenilenmiyor: Masada Yeni Taslak Var

Türkiye, 1973 tarihli Irak-Türkiye Ham Petrol Boru Hattı Anlaşması’nı mevcut haliyle devam ettirmeme kararı aldı. Geçen yıl anlaşmayı yenilememe iradesini ortaya koyan Ankara, Bağdat yönetimine daha kapsamlı ve günün şartlarına uygun yeni bir anlaşma taslağı sundu. Ancak Irak’taki seçim süreci ve siyasi belirsizlikler nedeniyle müzakerelerin uzadığı belirtildi.

BOTAŞ’tan Geçici Formül ve Basra Hedefi

Kalıcı bir uzlaşı sağlanana kadar petrol akışının durmaması adına BOTAŞ üzerinden geçici bir formül geliştirildi. Türkiye, nihai anlaşma imzalanana kadar Irak petrolünü bir yıl boyunca taşımayı önerdi.

Yeni müzakereler ve masadaki diğer seçenekler ise şu şekilde şekilleniyor:

• Kapasite Talebi: Irak tarafı günlük 750 bin varillik bir taşıma kapasitesi tahsis edilmesini talep ediyor; Türkiye ise bu kapasiteyi ayırmaya hazır olduğunu belirtiyor.

• Basra'ya Uzanan Yeni Hat: Uzun vadeli hedef kapsamında Kerkük-Basra hattının geliştirilmesi, kapasitenin günlük 2,5 milyon varile çıkarılması ve projeye bir doğal gaz boru hattının da entegre edilmesi müzakere ediliyor.

Ne Olmuştu?

Türkiye ile Irak arasındaki bu krizin temelinde, 1973 yılında imzalanan Türkiye-Irak Ham Petrol Boru Hattı Anlaşması ve bu anlaşmanın uygulanma biçimi yatıyor.

Süreci 1,5 milyar dolarlık tazminat cezasına götüren kronolojik gelişmeler şu şekilde:

• Kuzey Irak Petrolünün Doğrudan Satışı: Irak Bölgesel Kürt Yönetimi (IKBY), 2014 yılından itibaren Bağdat’taki merkezi hükümetin onayını almadan çıkardığı petrolü doğrudan Türkiye üzerinden (Ceyhan Limanı) dünya pazarlarına ihraç etmeye başladı.

• Bağdat'ın Tahkim Başvurusu: Irak Merkezi Hükümeti, Türkiye’nin 1973 tarihli devletlerarası anlaşmayı ihlal ettiğini; kendilerinin (merkezi otoritenin) izni olmaksızın Ceyhan'dan petrol yüklemesi ve satışı yapıldığını savunarak Paris merkezli Uluslararası Ticaret Odası (ICC) Tahkim Merkezi nezdinde dava açtı.

• 2023 Yılındaki Karar: Tahkim mahkemesi, 2023 yılında davayı karara bağladı ve Türkiye'nin anlaşmayı ihlal ettiğine hükmederek Irak'a net 1,47 milyar dolar (yaklaşık 1,5 milyar dolar) tazminat ödemesine karar verdi. Bu kararın hemen ardından (Mart 2023'te) boru hattından petrol sevkiyatı durduruldu.

• Paris İstinaf Süreci: Türkiye, Paris'te bu kararın iptali için hukuki mücadele başlattı; ancak Paris İstinaf Mahkemesi Türkiye'nin iptal talebini reddederek tahkim kararını kesinleştirdi.

Şu Anki Durum Ne?

• Washington'daki Tenfiz Davası: Kararın kesinleşmesinin ardından süreç, ABD'deki Washington Bölge Mahkemesi'ne taşındı. Şu an orada devam eden davada karşılıklı alacaklar (Türkiye'nin de Irak'tan geçmişe dönük alacakları ve boru hattı bakım masrafları) ile faizler hesaplanıyor. Bakan Bayraktar’ın "Kim alacaklı henüz belli değil" açıklaması bu hesaplama sürecine dayanmaktadır.

• Anlaşmadan Çıkma Kararı: Türkiye, kriz çıkaran 50 yıllık mevcut anlaşmayı yenilememe kararı aldı. Yerine, günümüz şartlarına uygun, Kerkük-Basra hattını ve hatta doğal gaz projelerini de kapsayan daha geniş ve kalıcı yeni bir anlaşma taslağını Bağdat'a sundu.