ABD-İran Anlaşması: ABD Ne Verdi? İran Ne Aldı?

ABD Başkanı Donald Trump ve İran Dışişleri Bakanı Yardımcısı Kazım Garibabadi iki ülke arasındaki savaşı bitirecek anlaşmaya varıldığını duyururken, imzaların Cenevre’de atılacağı bilgisi de paylaşıldı.

Trump kendi sosyal medya hesabından, yaptığı açıklamada şu ifadeleri kullandı:

“İran'la yapılan anlaşma artık tamamlanmıştır. Herkesi tebrik ediyorum.

Bu vesileyle, Hürmüz Boğazı'nın herhangi bir ücret veya kısıtlama olmaksızın tamamen açılmasına tam yetki verdiğimi ve eş zamanlı olarak ABD Deniz Kuvvetleri'nin uyguladığı ablukanın derhal kaldırılmasını onayladığımı ilan ediyorum.

Dünyadaki gemiler, motorlarınızı çalıştırın. Petrol akmaya başlasın.”

Trump daha sonra 19 Haziran Cuma günü anlaşmanın imzalanmasıyla boğazdan petrol akışının başlayacağını da duyurdu.

Trump, barışı duyursa da Washington savaşın başında ilan ettiği hedeflerin hiçbirine ulaşamamış gözüküyor. Mevcut taslağa göre, "tam teslimiyet, balistik füze üretimine kısıtlama ve rejim değişikliği" gibi önemli üç hedefini gerçekleştiremediği görülüyor.

Pakistan ve İran’dan Açıklama

Trump'ın paylaşımının ardından İran devlet televizyonu da Pakistan Başbakanı'nın açıklamasına dayanarak Tahran'ın ABD ile bir anlaşmaya vardığını açıkladı.

Ardından İran Dışişleri Bakanı Yardımcısı Kazım Garibabadi, devlet televizyonuna telefonla bağlanarak ABD ile bir anlaşmanın olacağını ve resmi imza töreninin 19 Haziran'da İsviçre'de gerçekleşeceği detayını paylaştı:

"Lübnan da dahil olmak üzere çeşitli cephelerdeki savaşın ve askeri operasyonların derhal ve kalıcı olarak sona erdirileceği bu akşam duyurulacak. ABD'nin İran'a uyguladığı deniz ablukası da gece kaldırılacak”

Şahbaz Şerif’ten Lübanan Vrugusu

Pakistan Başbakanı Şahbaz Şerif, "Yoğun görüşmelerin ardından, Amerika Birleşik Devletleri ile İran İslam Cumhuriyeti arasında barış anlaşmasına varıldığını duyurmaktan memnuniyet duyuyoruz" mesajını paylaştı şu detayın altını çizdi:

"Her iki taraf da, Lübnan dahil tüm cephelerde askeri operasyonların derhal ve kalıcı olarak sona erdirildiğini ilan etti"

Resmi imza töreninin 19 Haziran'da İsviçre'de yapılacağını da duyuran Şerif, arabuluculuğa destek veren Katar, Suudi Arabistan ve Türkiye'ye de teşekkür etti.

Anlaşmanın duyurulmasının ardından petrol fiyatlarında sert düşüş yaşandı. Brent petrolün varil fiyatı yüzde 4 düşerek 83.96 dolara gerilerken, ABD ham petrolünün varil fiyatı en düşük seviyesi olan 80.25 dolara geriledi.

Anlaşmanın Detayları Neler?

İran'ın yarı resmi devlet haber ajansı Mehr, ABD ile İran arasında imzalanacak 14 maddelik bir mutabakat taslağının ayrıntılarını servis etti.

• Lübnan da dahil olmak üzere tüm cephelerde kalıcı bir ateşkes

• ABD'nin İran'ın iç işlerine karışmama taahhüdü

• ABD'nin deniz ablukasının 30 gün içinde kaldırılması

• ABD'nin İran'dan askerlerini çekmesi

• Hürmüz Boğazı'nın ‘İran'ın düzenlemeleri çerçevesinde’ 30 gün içinde yeniden açılması

• ABD ve müttefiklerinin, İran için en az 300 milyar dolar değerinde yeniden inşa planları sunması

• İran petrolü ve enerji ürünlerine yönelik yaptırımların kaldırılması

• İran'ın nükleer silah üretmeme taahhüdünün yinelenmesi

• ABD'nin bölgedeki asker sayısını artırmayacağına ve yeni yaptırımlar uygulamayacağına dair taahhüdü

Mehr ayrıca, "İran'ın dondurulmuş fonlarının yarısı serbest bırakılmadan, İran'a yönelik petrol yaptırımları askıya alınmadan ve deniz ablukası kaldırılmadan nihai müzakerelerin başlamayacağını" aktardı.

Anlaşmayla ABD'nin taahhütleri şöyle sıralandı:

• İran’ın dondurulan 24 milyar dolarlık varlığı serbest bırakılacak (Yarısı imzadan önce iade edilecek)

• Petrol yaptırımları kaldırılacak, yenisi eklenmeyecek.

• Orta Doğu'daki askeri güç artırılmayacak.

• ABD ve müttefikleri, İran ekonomisi için 300 milyar dolarlık yeniden yapılandırma projesi sunacak.

• İran'ın Taahhütleri:

• Nükleer Silahların Yayılmasını Önleme Antlaşması’na (NPT) bağlılık sürecek, nükleer silah üretilmeyecek.

• İran'ın füze programı müzakere dışı bırakıldı.

• ABD'nin deniz ablukası bugün sona eriyor. Hürmüz Boğazı'nın açılması ve mayın temizliği ise resmi imzaların ardından başlayacak.

Erdoğan ve Fidan’dan Memnuniyet Mesajı

Dışişleri Bakanı Hakan Fidan, "ABD ile İran arasındaki savaşın sona erdirilmesi amacıyla varılan mutabakatı memnuniyetle karşılıyoruz" ifadesiyle memnuniyetini dile getirdi.

"Tamamlayıcı görüşmelerin de yapıcı bir tutumla sürdürülmesini ümit ediyoruz" diyen Fidan, bölgesel barış ve güvenliğin korunması için tüm ülkelerin sağduyulu ve sorumlu olmasının önemine değinerek anlaşmanın bozulma riskine dikkat çekti.

Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan da **"Tüm dünyanın uzun süredir ihtiyaç duyduğu bu haberin bölgemizde kalıcı huzur ve güven ortamının tesisine vesile olmasını yürekten temenni ediyorum" dedi ve aynı şekilde anlaşmanın bozulma ve sabotaj riskine dikkat çekti:

“İmzaların atılacağı güne kadarki süreçte gerilimi tırmandıracak söylem, tahrik ve eylemlerden kaçınılması ve olası sabotajlara karşı dikkatli olunması gerektiğinin altını önemle çiziyorum.”

İngiltere ve Avrupa’dan Açıklamalar

İngiltere, Fransa, Almanya ve İtalya liderleri ortak bir açıklama yaparak bu anın, "bölgesel istikrarı yeniden tesis etmek ve küresel ekonomiyi dengelemek için bir fırsat" olduğunu ifade ettiler.

İngiltere Başbakanı Sir Keir Starmer, anlaşmayı ‘savaşı sona erdirmek, bölgesel istikrarı sağlamak ve Hürmüz Boğazı'nı yeniden açmak için atılmış son derece önemli bir adım’ olarak niteledi ve Hürmüz Boğazı'nın kapalı olmasının getirdiği ekonomik etkilerin hafifleteceğini vurguladı.

Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron, bu hafta Fransa'nın tatil beldesi Evian'da bir araya gelen G7 liderlerinin, ABD-İran anlaşmasının bir parçası olarak Hürmüz Boğazı'nın uzun vadeli yeniden açılmasını görüşeceklerini duyurdu.

Macron yayınladığı videoda, "Hedefimiz, bu anlaşmanın sonuçlarını görmek, Lübnan'a destek sağlamak, Hürmüz Boğazı'nın kalıcı olarak yeniden açılmasını sağlamak ve elbette İran'ın nükleer ve balistik faaliyetlerine ilişkin bir anlaşmaya varılmasını sağlamak olacak" dedi.

Fransa’da zirveye, İngiltere, Kanada, Almanya, İtalya, Japonya ve Amerika Birleşik Devletleri'nden liderler 15 Haziran Pazartesi günü bir araya gelecek.

İşgalci ‘İsrail’ Lübnan’ı Bombalıyor

Anlaşmanın duyurulmasının ardından işgalci ‘İsrail’ Lübnan’a saldırılar düzenledi.

İşgalci ‘İsrail’ ordusu, ateşkese ve ABD ile İran arasında sağlanan mutabakata rağmen Lübnan'ın güneyindeki Kefertebnit ve Yukarı Nebatiye beldelerine hava ve topçu saldırıları düzenledi.

Öte yandan işgalci ‘İsrail’ Savunma Bakanı Katz, ABD ile İran arasında varılan mutabakata rağmen ‘İsrail’ ordusunun Lübnan'ın güneyindeki işgal ettiği bölgelerden çekilmeyeceğini söyledi.